جهة يقتضيه أشرف مما عليه نور الأنوار و هو محال . قاعدهء امكان اشرف از فروع قاعدهء « الواحد لا يصدر عنه الا الواحد » است ، بر اين قاعده مسائل مهمى از فلسفه مبتنى مىباشد . قاعده را اين نحوه تقرير كرده‌اند اگر ممكن اخس وجود پيدا كند و ممكن اشرف قبل از آن تحقق پيدا ننموده باشد ، يا خلاف فرض لازم مىآيد يا جواز صدور كثير از واحد حقيقى يا صدور اشرف از اخس يا وجودى كاملتر از واجب الوجود بايد تصوير شود و چون از واجب الوجود وجودى كامل‌تر فرض نمىشود ، صدور وجود ممكن اشرف از او حتمى است و اشرف اقرب موجودات است به او و بايد ممكن اشرف واسطه بين نور الانوار و ممكنات اخس باشد . عقل اول راند بر عقل دوم * ماهى از سر گنده گردد نى ز دم شيخ الاشراق جهت اثبات عقل مجرد و مدبر و رب النوع براى هر نوع مادى به اين قاعده تمسك جسته است . در حكمة الاشراق بعد از عبارت مذكور گفته است : و الأنوار المجرّدة المدبّرة فى الانسان ( نفوس ناطقة ) قد برهنا على وجودها و النور القاهر « 1 » اعنى المجرد بالكلية اشرف من المدبّر و أبعد عن علائق الظلمات ، فهو أشرف فيجب أن يكون وجوده أوّلا . « 2 » چون بنابر قاعدهء امكان اشرف بايد عقل مجرد كلى بر نفس مدبر مقدم باشد و اول از حق صادر گردد . اين قاعده در مطلق موجودات جارى نمىباشد ، فقط در مجردات كه صرف امكان ذاتى آنها كافى از براى فيضان آنها از علت است ، جارى است و در موجوداتى كه ممكن است به واسطهء فقدان شرط يا وجود مانع ممنوع از نيل به كمالات لايق خود گردند جارى نمىباشد ، لذا فرموده است :

--> ( 1 ) . شيخ الاشراق از عقول طوليه و عرضيه تعبير به نور قاهر مىنمايد . از عقول طولى به قواهر اعلون و از عقول عرضى به قواهر ادنين تعبير كرده است . ( 2 ) . شرح حكمة الاشراق ، ص 368 .